เครื่องมือคุณภาพ (quality tools) เป็นเทคนิคการวิเคราะห์ ที่ช่วยในการทำความเข้าใจกับปัญหา และเป็นข้อมูลที่สามารถนำไปใช้ในการแก้ไขปัญหา เพื่อการพัฒนาคุณภาพขององค์กร พัฒนาการผลิต หรือพัฒนาคุณภาพในแต่ละกระบวนการ บทความนี้จะกล่าวถึง เครื่องมือคุณภาพแบ่งออกได้เป็นหลายประเภท โดยแบ่งอย่างกว้างๆ ได้เป็น เครื่องมือคุณภาพแบบเดิม (old tools) และเครื่องคุณมือคุณภาพแบบใหม่ (new tools)

เครื่องมือคุณภาพในอดีตจะเน้นไปที่การใช้งาน ซึ่งมีการเรียกชื่อในหลายชื่อ ตัวอย่างเช่น leadership tools, customer satisfaction tools, quality planning and assurance tools, human resource tools และ information/analytical tools

เครื่องมือหลายชนิดมีที่มาจากญี่ปุ่น เช่น เครื่องมือที่มีการใช้อย่างแพร่หลาย และมีชื่อผู้ที่คิดขึ้นมา คือ Ishikawa diagrams และ Taguchi methods เครื่องมืออีกหลายชนิดที่ใช้ชื่อภาษาญี่ปุ่น เนื่องจากการนำไปใช้งาน เช่น Poke-Yoke หรือ Hoshin planning เราอาจสรุปได้ว่า ญี่ปุ่นเป็นต้นแบบของเครื่องมือคุณภาพ ซึ่งมาจากข้อเท็จจริง ที่เครื่องมือหลายชนิด มีที่มาจากญี่ปุ่น หรือมีการพัฒนาการนำไปใช้โดยญี่ปุ่น แต่ก็มีเครื่องมืออีกหลายชนิด ที่มาจากอเมริกา หรือจากความร่วมมือของอเมริกากับญี่ปุ่น

เครื่องมือบางชนิด มีรากฐานมาจากสถิติเบื้องต้น เช่น เครื่องมือพื้นฐาน ที่แสดงข้อมูลอย่างง่าย และรู้จักกันดี คือ histogram และ check sheet เครื่องมือบางอย่างเกิดจากการคิดขึ้นมา เช่น Ishikawa diagram ขณะที่เครื่องมือบางอย่าง เกิดจากการความพยายามของอเมริกา ในการปรับปรุงคุณภาพ เช่น control chart เครื่องมือชนิดใหม่ นิยมที่จะใช้สถิติน้อยลง โดยมาเกี่ยวกับความเป็นมนุษย์มากขึ้น มีการใช้คณิตศาสตร์น้อยลง และมาดูที่พฤติกรรมของคนมากขึ้น